Balonla çalışan araba, havanın geriye çıkışıyla ileri hareket eden hafif bir modeldir. Pil veya motor gerektirmez. Evdeki karton parçalarını değerlendirirken tekerleklerin düzgün dönmesini, hava kaçağını ve sürtünmenin hareket üzerindeki etkisini gözlemleyebilirsiniz.
Malzemeler ve başlangıç ölçüleri
- Yaklaşık 15 × 8 cm hafif ve düz karton gövde
- Aynı çapta dört karton tekerlek; başlangıç için yaklaşık 4 cm
- İki düz ahşap aks; sivri uçları yetişkin tarafından kısaltılıp pürüzsüzleştirilmiş olmalı
- Aks yatağı için iki pipet ve hava çıkışı için ayrı bir pipet
- Balon, bant, cetvel, kalem, makas ve balon şişirme pompası
Ölçüler zorunlu bir standart değildir; elinizdeki malzemeye uyarlanabilir. Önemli olan dört tekerleğin aynı çapta olması, aksların paralel durması ve gövdenin zemine sürtmemesidir. Kesme ve delik açma işlemlerini yetişkin yapmalıdır. Balon parçalarını küçük çocuklardan uzak tutun; lateks alerjisi varsa uygun alternatif malzeme seçin.
1. Gövdeyi ve tekerlekleri hazırlayın
Dört daireyi aynı şablonla çizin. Çok ince kartonu iki kat yapıştırabilirsiniz; kurumadan deneye başlamayın. Tekerleklerin merkezlerini dikkatle işaretleyin. Merkezden kaçan delik, araba ilerlerken yukarı aşağı sallanmasına neden olur.
Gövdeyi ağır süslemelerle kaplamayın. İlk model çalıştıktan sonra görünümü değiştirirseniz ek ağırlığın etkisini de karşılaştırabilirsiniz.
2. Aks yataklarını sabitleyin
İki pipeti gövdenin altına, biri önde biri arkada olacak şekilde paralel bantlayın. Bant pipeti ezmesin. Ahşap aksları pipetlerin içinden geçirin ve tekerlekleri aksların uçlarına sabitleyin. Tekerlek aksla birlikte dönmeli, aks ise pipetin içinde rahat hareket etmelidir.
Tekerlek ile gövde arasında küçük bir boşluk bırakın. Yapıştırıcıyı pipetin içine kaçırmayın. Balonu takmadan önce arabayı hafifçe itin: düz gitmiyor veya hemen duruyorsa önce mekanik sorunu çözün.
3. Balonu hava pipetine bağlayın
Balonun ağzını üçüncü pipetin ucuna geçirin ve kaçak olmayacak biçimde bantlayın; pipeti ezmeyin. Pipeti gövdenin üzerine, açık ucu aracın arkasını gösterecek şekilde sabitleyin. Çıkan hava tekerleğe veya gövdeye çarpmasın.
Balon şiştiğinde tekerleklere değmemeli. Balonla birlikte bütün üst parça yana kayıyorsa bağlantıyı güçlendirin; gereksiz bantla gövdeyi ağırlaştırmayın.
4. İlk hareketi gözlemleyin
Balonu uygun el pompasıyla normal boyutuna kadar şişirin; aşırı şişirmeyin ve kompresör kullanmayın. Hava çıkışını geçici olarak kapalı tutup arabayı düz, temiz zemine bırakın. Çıkışı açarken arabaya itme vermeyin. Arkaya çıkan hava arabayı ters yönde hareket ettirebilir.
Merdiven, masa kenarı ve insanların yürüdüğü alanlar deneme için uygun değildir. Balon patlarsa bütün parçaları hemen toplayın.
Araba gitmiyorsa neye bakmalı?
| Belirti | İlk kontrol |
|---|---|
| Balon hızla boşalıyor, araba duruyor | Tekerleklerin sıkışması ve hava çıkışının yönü |
| Balon denemeden önce küçülüyor | Balon-pipet birleşimindeki kaçak |
| Araba sürekli bir yana dönüyor | Aksların paralelliği ve tekerlek çapları |
| Kısa ilerleyip takılıyor | Gövdeye sürten tekerlek ve zemindeki pürüz |
Okul projesi için mesafeyi ölçün
Başlangıç çizgisi belirleyin ve durduğu noktaya kadar mesafeyi ölçün. Aynı zemin ve yaklaşık aynı şişkinlikte üç deneme yapın; her sonucu ayrı yazın. Üç mesafenin toplamını üçe bölerek ortalamayı hesaplayabilirsiniz. Sonra yalnızca tek bir özelliği, örneğin gövde ağırlığını değiştirip tekrar deneyin. Her model için geçerli sabit bir gidiş mesafesi yoktur.
Sık sorulan sorular
Büyük balon her zaman daha uzağa götürür mü?
Hayır. Balonun ağırlığı, hava çıkışı ve tekerlek sürtünmesi de sonucu etkiler. Aşırı şişirme çözüm değildir.
Roketle aynı prensip mi?
Her ikisinde de bir yönde dışarı çıkan maddeyle ters yönde itki oluşur. Su roketi rehberi basınçlı bir düzenek içerdiği için farklı ekipman ve açık alan gerektirir. Pil ile hareket elde etmek isterseniz basit motor deneyini inceleyebilirsiniz.
