Bir LED'i yakmak, elektrik devresinin kapalı bir yol oluşturması gerektiğini görmek için iyi bir başlangıçtır. Bu projede iki kalem pil, bir anahtar ve akımı sınırlayan direnç kullanıyoruz. Amaç çok parlak ışık elde etmek değil; bağlantı yönünü, devrenin açılıp kapanmasını ve direncin görevini anlamaktır.
Gerekli malzemeler
- İki adet 1,5V alkalin AA pil ve iki pilli yuva: nominal toplam 3V
- Veri sayfası bilinen, düşük akımda ışık veren bir kırmızı LED
- 220 ohm, en az 0,25 watt direnç
- Açma-kapama anahtarı veya anlık basmalı düğme
- Küçük breadboard ve bağlantı kabloları
Yeni ve kullanılmış pilleri karıştırmayın. Bu tarif 9V pil, lityum hücre veya priz elektriği için değildir. Kurulum boyunca pilleri yuvadan çıkarın. Çocuklar küçük parçalar ve pil yuvasıyla yetişkin gözetiminde çalışmalıdır.
1. LED'in artı ve eksi ucunu bulun
Standart yeni LED'lerde uzun bacak çoğunlukla anot, kısa bacak katottur. Gövdedeki düz kenar da genellikle katot tarafını gösterir. Ancak bacaklar önceden kesilmiş olabilir; kesin bilgi için parçanın veri sayfasını kontrol edin. LED, sıradan bir ampul gibi iki yönde aynı şekilde çalışmaz.
2. Bağlantı sırasını kurun
Piller çıkarılmışken aşağıdaki yolu oluşturun. Direnç, LED ile seri olmalıdır; yalnızca yakınına yerleştirilmesi yeterli değildir.
| Sıra | Bağlantı |
|---|---|
| 1 | Pil yuvasının artı kablosu → anahtarın bir ucu |
| 2 | Anahtarın diğer ucu → 220 ohm direnç |
| 3 | Direncin boş ucu → LED anodu |
| 4 | LED katodu → pil yuvasının eksi kablosu |
Breadboard'da bazı delikler içeriden birbirine bağlıdır. LED'in iki bacağını aynı bağlı sıraya takmak veya artı ve eksiyi aynı hatta toplamak hatalı bağlantıdır. Kartınızın bağlantı düzenini öğrenin; uzun güç şeritleri bazı modellerde ortadan ayrılır.
3. İlk çalıştırmayı yapın
Açık kabloların birbirine değmediğini kontrol edin. Pilleri yönlerine uygun yerleştirin ve anahtarı kapatın. LED ışık vermelidir; anahtarı açtığınızda sönmelidir. Pil, kablo veya parça ısınıyorsa pilleri hemen ayırın. Düzenleme yaparken enerjiyi kesin, deney bitince pilleri çıkarın.
Direnç neden gerekli?
Direnç LED'den geçen akımı sınırlar. Yaklaşık hesap I = (pil gerilimi − LED ileri gerilimi) / direnç şeklindedir. Nominal 3V pil, yaklaşık 2V ileri gerilim ve 220 ohm için akım yaklaşık 4,5mA çıkar. Taze pilin gerilimi ve LED'in gerçek değeri farklı olabilir; bu bir örnek hesaptır.
Kırmızı LED'in ileri gerilimi parçaya bağlıdır. Beyaz veya mavi LED'i aynı devreye takınca aynı parlaklığı beklemeyin. Daha fazla ışık için direnci kaldırmayın. Elektriksel değerleri bilinmeyen bir parçayı rastgele beslemeye bağlamayın.
LED yanmıyorsa kontrol sırası
- Anahtar açık mı? Devre yolunda kopuk bir bağlantı var mı?
- Piller yuvasında doğru yönde mi ve temas ediyor mu?
- LED'in anot-katot yönü doğru mu?
- Direnç gerçekten 220 ohm mu; yanlışlıkla çok yüksek değer seçilmiş olabilir mi?
- Breadboard'daki iki ayrı hat arasında gerekli kablo var mı?
Kontrolleri pilleri çıkararak yapın. Multimetre kullanıyorsanız voltajı DC voltaj kademesinde ölçün; akım kademesindeki cihazı pilin iki ucuna doğrudan bağlamayın.
Küçük bir karşılaştırma deneyi
Aynı LED ve pillerle 220 ohm yerine 330 ohm direnç kullanıp ışığı karşılaştırabilirsiniz. Önce pilleri çıkarın ve yalnızca direnci değiştirin. Akım azalacağı için parlaklık azalabilir; gözle görülen fark LED'e ve ortam ışığına bağlıdır. Başka parçaları aynı anda değiştirirseniz sonucun nedenini ayırt etmek zorlaşır.
Sık sorulan sorular
Lehim yapmak gerekiyor mu?
Breadboard ve uygun kablolarla gerekmez. Gevşek temas olmamasına dikkat edin.
Bu devreyi 5V kaynağa takabilir miyim?
Gerilim değiştiğinde akım hesabı ve parça sınırları yeniden değerlendirilmelidir. 5V güç kaynağı rehberi ayrı bir projedir; bu pil devresinin birebir yerine geçmez.
Elektrikle manyetizma arasındaki ilişkiyi görmek için elektromıknatıs deneyini de inceleyebilirsiniz.
